Ενδοσκόπηση Κατάποσης - FEES

Η FEES είναι η ενδοσκοπική αξιολόγηση της κατάποσης με εύκαμπτο ενδοσκόπιο, το οποίο παραμένει στη θέση του ενώ ο ασθενής τρώει και πίνει.

Το ενδοσκόπιο εισάγεται από τη μύτη και σταματά πάνω από τον λάρυγγα. Επειδή το στόμα παραμένει ελεύθερο, η κατάποση ελέγχεται όπως γίνεται πραγματικά, με τις τροφές και τις ποσότητες που αφορούν τον συγκεκριμένο ασθενή.

Δεν είναι απεικονιστική εξέταση. Δεν χρησιμοποιεί ακτινοβολία και επαναλαμβάνεται όσες φορές χρειάζεται.

Η ενδοσκοπική αξιολόγηση της κατάποσης ενδείκνυται όταν υπάρχει υποψία ή τεκμηριωμένη δυσφαγία:

• Βήχας ή πνιγμονή κατά τη διάρκεια ή αμέσως μετά το φαγητό
• Αίσθημα ότι η τροφή σταματά στον λαιμό
• Αλλαγή της φωνής μετά την κατάποση, που γίνεται υγρή ή βραχνή
• Υποτροπιάζουσες πνευμονίες ή αδιευκρίνιστοι πυρετοί
• Απώλεια βάρους ή αφυδάτωση χωρίς άλλη εξήγηση
• Νευρολογικά νοσήματα: αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, νόσος Parkinson, άνοια, πλάγια μυατροφική σκλήρυνση (ALS), κρανιοεγκεφαλική κάκωση
• Μετά από θεραπεία καρκίνου κεφαλής και τραχήλου, χειρουργική ή ακτινοθεραπεία
• Μετά από παρατεταμένη διασωλήνωση ή τραχειοστομία

Η απουσία βήχα δεν αποκλείει την εισρόφηση. Ένα μέρος των εισροφήσεων είναι σιωπηλό: το υλικό περνά κάτω από τις φωνητικές χορδές χωρίς να προκαλέσει καμία αντίδραση.

Ο ασθενής κάθεται με όρθια την πλάτη, στη θέση που τρώει καθημερινά. Δεν χορηγείται τοπικό αναισθητικό, ώστε να μην αλλοιωθεί η αισθητικότητα του φάρυγγα.

Πρώτο στάδιο, χωρίς τροφή. Ελέγχονται οι εκκρίσεις και το αν απομακρύνονται με αυθόρμητες καταπόσεις, η ανύψωση της υπερώας, η κίνηση της βάσης της γλώσσας και των φωνητικών χορδών, και η αισθητικότητα του λάρυγγα με ελαφρά επαφή του ενδοσκοπίου.

Δεύτερο στάδιο, με τροφή. Χορηγούνται υλικά διαφορετικής σύστασης, χρωματισμένα ώστε να ξεχωρίζουν από τις εκκρίσεις, σε αυξανόμενες ποσότητες και με σειρά που καθορίζεται από το προφίλ κινδύνου του ασθενούς.

Σε κάθε δοκιμασία καταγράφονται η έναρξη της κατάποσης, το υπόλειμμα που μένει πίσω και το αν περνά υλικό στον αεραγωγό.

Το ενδοσκόπιο είναι το ίδιο με εκείνο της ενδοσκόπησης λάρυγγα και η αίσθηση κατά την είσοδο από τη μύτη είναι ίδια. Η διαφορά είναι ότι παραμένει στη θέση του για μερικά λεπτά.

Δεν εμποδίζει την κατάποση και δεν προκαλεί πνιγμονή. Οι περισσότεροι ασθενείς παύουν να το αντιλαμβάνονται μόλις αρχίσουν να τρώνε.

Η δοκιμασία κατάποσης σταματά αμέσως αν εμφανιστεί κόπωση. Η κόπωση δεν είναι εμπόδιο· είναι η ίδια εύρημα και καταγράφεται, καθώς συχνά εξηγεί γιατί το πρόβλημα εμφανίζεται στο τέλος του γεύματος και όχι στην αρχή.

Τα ευρήματα συζητούνται στο ίδιο ραντεβού και η αναλυτική έκθεση παραδίδεται σε 2-3 ημέρες. Η FEES απαντά σε τέσσερα ερωτήματα:

• Περνά υλικό στον αεραγωγό; Και αν ναι, σε ποια σύσταση και σε ποια ποσότητα
• Συνοδεύεται από βήχα ή η εισρόφηση είναι σιωπηλή;
• Πόσο υπόλειμμα μένει πίσω και απομακρύνεται με δεύτερη κατάποση;
• Ποια σύσταση είναι ασφαλής και ποια όχι;

Τα ευρήματα δεν καταγράφονται περιγραφικά. Η διείσδυση και η εισρόφηση βαθμολογούνται με την Penetration-Aspiration Scale, το υπόλειμμα με την κλίμακα Yale και οι εκκρίσεις με την κλίμακα Murray. Οι συστάσεις δίνονται σε επίπεδα IDDSI, ώστε να είναι κατανοητές από τον ασθενή, τον φροντιστή και τον λογοθεραπευτή.

Το πλάνο ορίζει τις επιτρεπόμενες συστάσεις, το μέγεθος της μπουκιάς, τη στάση κατά τη σίτιση και τα σημεία που επιβάλλουν άμεση επανεκτίμηση.