Λεμφαδενικός καθαρισμός τραχήλου

Ο λεμφαδενικός καθαρισμός τραχήλου, γνωστός και ως τραχηλική εκσκαφή, είναι η χειρουργική αφαίρεση των λεμφαδένων του λαιμού που έχουν δεχτεί ή κινδυνεύουν να δεχτούν μεταστάσεις από καρκίνο της κεφαλής και του τραχήλου. Στην καθημερινή γλώσσα αναφέρεται ως αφαίρεση λεμφαδένων λαιμού.

Οι λεμφαδένες αφαιρούνται σε ένα ενιαίο τμήμα μαζί με τον λιπώδη ιστό που τους περιβάλλει και όχι ένας ένας.

Η κατάσταση των λεμφαδένων είναι ο σημαντικότερος προγνωστικός παράγοντας στον καρκίνο της κεφαλής και του τραχήλου, γιατί η προσβολή τους μειώνει την πενταετή επιβίωση περίπου στο μισό.

Ο λαιμός χωρίζεται σε επτά επίπεδα λεμφαδένων, από το πηγούνι μέχρι το πάνω μέρος του θώρακα και από το κέντρο προς τα πίσω. Σε κάθε καρκίνο η διασπορά ακολουθεί τη λέμφο που αποχετεύεται σε συγκεκριμένα επίπεδα, γι' αυτό ο καθαρισμός αφαιρεί τα επίπεδα που κινδυνεύουν και όχι πάντα όλα.

Ανάμεσα στους λεμφαδένες περνούν δομές που διατηρούνται όταν δεν τις έχει διηθήσει ο όγκος:

• Το παραπληρωματικό νεύρο, που κινεί τον μυ του ώμου
• Η έσω σφαγίτιδα φλέβα και η καρωτίδα, τα μεγάλα αγγεία του λαιμού
• Ο στερνοκλειδομαστοειδής μυς
• Ο κλάδος του προσωπικού νεύρου για το κάτω χείλος, το υπογλώσσιο νεύρο και το πνευμονογαστρικό νεύρο
• Ο θωρακικός πόρος, που μεταφέρει λέμφο στη βάση του λαιμού

Ο λεμφαδενικός καθαρισμός γίνεται είτε για να αφαιρέσει λεμφαδένες με μεταστάσεις είτε προληπτικά, όταν ο κίνδυνος κρυφών μεταστάσεων είναι υψηλός. Οι κύριες ενδείξεις είναι:

• Λεμφαδένες με μετάσταση που φαίνονται στην εξέταση ή στην απεικόνιση
• Προληπτικός καθαρισμός σε καρκίνους με υψηλό κίνδυνο κρυφών μεταστάσεων, όπως ο καρκίνος στόματος με μεγάλο βάθος διήθησης
• Καρκίνος του θυρεοειδούς με προσβεβλημένους λεμφαδένες
• Κακοήθεις όγκοι των σιελογόνων αδένων και καρκίνοι του δέρματος με μετάσταση στους λεμφαδένες
• Υπολειπόμενη νόσος στον λαιμό μετά από ακτινοθεραπεία

Ο καθαρισμός γίνεται συχνά στον ίδιο χειρουργικό χρόνο με την αφαίρεση του πρωτοπαθούς όγκου, όπως στη θυρεοειδεκτομή, στην παρωτιδεκτομή ή στην εκτομή καρκίνου του δέρματος. Πριν από την απόφαση γίνεται απεικόνιση του λαιμού με αξονική, μαγνητική τομογραφία ή PET. Η απόφαση λαμβάνεται στη διεπιστημονική ογκολογική ομάδα.

Η προετοιμασία πριν από την αφαίρεση λεμφαδένων λαιμού περιλαμβάνει:

• Αιματολογικές εξετάσεις με έλεγχο πηκτικότητας
• Αναισθησιολογική και καρδιολογική εκτίμηση
• Σχέδιο για τα αντιπηκτικά που συμφωνείται με τον ιατρό που τα χορηγεί
• Διακοπή του καπνίσματος και νηστεία 8 ωρών

Ο λεμφαδενικός καθαρισμός γίνεται με γενική αναισθησία και διαρκεί συνήθως δύο έως τέσσερις ώρες, ανάλογα με την έκταση και με το αν συνδυάζεται με άλλη επέμβαση. Η τομή γίνεται σε φυσική πτυχή του λαιμού. Τα επίπεδα που κινδυνεύουν αφαιρούνται μαζί με τον λιπώδη ιστό, ενώ αναγνωρίζονται και διατηρούνται τα νεύρα, η έσω σφαγίτιδα φλέβα και ο στερνοκλειδομαστοειδής μυς. Οι δομές αυτές αφαιρούνται όταν ο όγκος τις έχει διηθήσει ή είναι στενά προσκολλημένος σε αυτές. Όταν κινδυνεύουν οι λεμφαδένες και των δύο πλευρών, ο καθαρισμός γίνεται και στις δύο πλευρές του λαιμού.

Στο τέλος τοποθετούνται μία ή δύο παροχετεύσεις, που αφαιρούνται όταν μειωθεί η ποσότητα του υγρού, συνήθως σε δύο έως πέντε ημέρες.

Η αποκατάσταση μετά τον λεμφαδενικό καθαρισμό στοχεύει κυρίως στη λειτουργία του ώμου και στην κινητικότητα του λαιμού. Περιλαμβάνει:

• Φυσικοθεραπεία του ώμου, ιδίως όταν το παραπληρωματικό νεύρο ταλαιπωρήθηκε κατά την επέμβαση
• Ασκήσεις κινητικότητας του λαιμού από τις πρώτες εβδομάδες
• Λεμφική παροχέτευση όταν εμφανιστεί οίδημα στο πρόσωπο ή στον λαιμό
• Λογοθεραπεία για την κατάποση, όταν ο καθαρισμός συνδυάζεται με επέμβαση στο στόμα ή στον φάρυγγα

Όταν το νεύρο έχει διατηρηθεί, η λειτουργία του ώμου βελτιώνεται συνήθως μέσα σε λίγες εβδομάδες έως λίγους μήνες, με τη βοήθεια της φυσικοθεραπείας.

Η ανάρρωση μετά τον λεμφαδενικό καθαρισμό διαρκεί συνήθως δύο έως τρεις εβδομάδες. Οι οδηγίες για τις επόμενες ημέρες είναι:

• Ύπνος με το κεφάλι ψηλά τις πρώτες ημέρες, για να μειωθεί το πρήξιμο.
• Αφαίρεση των ραμμάτων στις επτά έως δέκα ημέρες.
• Αποφυγή άρσης βάρους για δύο έως τρεις εβδομάδες.
• Ασκήσεις του ώμου και του λαιμού σύμφωνα με τις οδηγίες.
• Οδήγηση όταν μπορείτε να γυρίσετε το κεφάλι άνετα και δεν παίρνετε αναλγητικά που προκαλούν υπνηλία.
• Περιποίηση της τομής και αντηλιακή προστασία της ουλής για μερικούς μήνες.

Το αποτέλεσμα της ιστολογικής εξέτασης συζητείται στη διεπιστημονική ογκολογική ομάδα. Ο χειρουργός, ο ακτινοθεραπευτής και ο παθολόγος ογκολόγος αποφασίζουν μαζί αν χρειάζεται συμπληρωματική ακτινοθεραπεία ή χημειοθεραπεία.