Ίλιγγος & Διαταραχές Ισορροπίας
Η ζάλη είναι από τους συχνότερους λόγους επίσκεψης σε ιατρό. Ο ίλιγγος όμως είναι κάτι συγκεκριμένο: η αίσθηση ότι περιστρέφεστε εσείς ή ο χώρος γύρω σας. Το τι ακριβώς νιώθετε είναι η πληροφορία που κατευθύνει όλη τη διερεύνηση.
Τι είναι ο ίλιγγος;
Ο ίλιγγος είναι η ψευδαίσθηση κίνησης: η αίσθηση ότι περιστρέφεστε εσείς ή ότι περιστρέφεται ο χώρος γύρω σας. Συχνά δεν υπάρχει καν αίσθηση περιστροφής αλλά ψευδαίσθηση κίνησης προς τα εμπρός ή το πλάι. Προέρχεται από δυσλειτουργία του αιθουσαίου συστήματος, του οργάνου ισορροπίας του έσω ωτός και των συνδέσεών του με τον εγκέφαλο.
Δεν είναι το ίδιο με τη ζάλη. Ο όρος «ζάλη» καλύπτει τουλάχιστον τρεις διαφορετικές αισθήσεις:
- Ίλιγγος: ψευδαίσθηση κίνησης (συνήθως περιστροφή)
- Προλιποθυμική αίσθηση: ότι θα λιποθυμήσετε, ότι φεύγει το κεφάλι, ότι σκοτεινιάζει το περιβάλλον
- Αστάθεια: ότι δεν πατάτε σταθερά, χωρίς περιστροφή
Η διάκριση καθορίζει τη διερεύνηση. Οι τρεις αισθήσεις οδηγούν σε τελείως διαφορετικά αίτια.
Από τι προκαλείται ο ίλιγγος;
Το αιθουσαίο σύστημα μπορεί να πάσχει περιφερικά, στο έσω ους ή κεντρικά, στον εγκέφαλο. Η μεγάλη πλειονότητα των περιστατικών με ίλιγγο είναι περιφερικής αιτιολογίας και έχει καλή πρόγνωση.
Περιφερικά αίτια:
- Καλοήθης παροξυσμικός ίλιγγος θέσης, το συχνότερο. Κρύσταλλοι ανθρακικού ασβεστίου μετακινούνται μέσα σε έναν ημικύκλιο σωλήνα και προκαλούν επεισόδια δευτερολέπτων με την αλλαγή θέσης
- Αιθουσαία νευρίτιδα και λαβυρινθίτιδα, από φλεγμονή συχνά μετά από ίωση. Ένα επεισόδιο που διαρκεί ημέρες
- Νόσος Ménière: ίλιγγος μαζί με βαρηκοΐα, εμβοές και αίσθημα πληρότητας στο αυτί
Κεντρικά αίτια: αιθουσαία ημικρανία, αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, όγκοι της γωνίας παρεγκεφαλίδας-γέφυρας, απομυελινωτικά νοσήματα.
Η ηλικία μετράει. Στους νεότερους η αιτία είναι σχεδόν πάντα περιφερική. Στους ηλικιωμένους τα κεντρικά αίτια είναι συχνότερα ενώ αυξάνουν τον κίνδυνο πτώσης.
Ποια είναι τα συμπτώματα του ιλίγγου;
Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι η ένταση αλλά η διάρκεια και το τι πυροδοτεί το επεισόδιο του ιλίγγου:
- Δευτερόλεπτα, με αλλαγή θέσης στο κρεβάτι ή σκύψιμο: τυπικά ίλιγγος θέσης
- Ώρες, με βαρηκοΐα και εμβοές: κατευθύνει προς νόσο Ménière
- Ημέρες, χωρίς ακουστικά συμπτώματα: κατευθύνει προς αιθουσαία νευρίτιδα
- Λεπτά έως ώρες, με κεφαλαλγία ή φωτοφοβία: κατευθύνει προς αιθουσαία ημικρανία
Συνοδεύεται συχνά από ναυτία, εμέτους, ωχρότητα και εφίδρωση. Αυτά δεν δείχνουν σοβαρότητα και δεν βοηθούν στη διάκριση.
Η αστάθεια μπορεί να παραμείνει για ημέρες αφού σταματήσει η περιστροφή.
Παίρνω φάρμακα για τη ζάλη εδώ και μήνες. Γιατί δεν βελτιώνομαι;
Επειδή τα κατασταλτικά του αιθουσαίου συστήματος, όταν λαμβάνονται παρατεταμένα, εμποδίζουν ακριβώς τον μηχανισμό που θα σας έκανε καλά.
Μετά από βλάβη στο ένα αιθουσαίο όργανο, ο εγκέφαλος επαναρυθμίζεται. Μέσα σε ημέρες έως εβδομάδες μαθαίνει να ισορροπεί με την καινούρια συνθήκη, χρησιμοποιώντας περισσότερο την όραση και την αισθητικότητα των αρθρώσεων. Η διαδικασία ονομάζεται κεντρική αντιρρόπηση.
Τα κατασταλτικά φάρμακα αμβλύνουν το σήμα πάνω στο οποίο γίνεται αυτή η επαναρύθμιση. Όσο τα παίρνετε, ο εγκέφαλος δεν έχει λόγο να προσαρμοστεί. Η παρατεταμένη λήψη ηρεμιστικών και αντιισταμινικών συνδέεται με καθυστερημένη αιθουσαία ανάρρωση.
Έχουν θέση, αλλά συγκεκριμένη: στην οξεία φάση και για λίγες ημέρες, όταν η ναυτία και οι έμετοι είναι εξουθενωτικοί. Πέρα από αυτό το διάστημα η θεραπεία δεν είναι το φάρμακο. Είναι η κίνηση: χειρισμοί όταν πρόκειται για ίλιγγο θέσης και παραπομπή για αιθουσαία αποκατάσταση όταν παραμένει αστάθεια.
Εξαίρεση αποτελούν παθήσεις με δική τους μακροχρόνια αγωγή, όπως η νόσος Ménière και η αιθουσαία ημικρανία. Εκεί το φάρμακο δεν είναι κατασταλτικό της ζάλης αλλά θεραπεία της αιτίας.
Πότε πρέπει να απευθυνθείτε άμεσα σε ιατρό;
- Διπλωπία, δυσκολία στην ομιλία ή στην κατάποση
- Αδυναμία ή μούδιασμα σε χέρι ή πόδι
- Αδυναμία να σταθείτε ή να βαδίσετε χωρίς στήριξη
- Κεφαλαλγία με νέα, ασυνήθιστα χαρακτηριστικά
- Ίλιγγος με αιφνίδια απώλεια ακοής στο ένα αυτί
- Ίλιγγος μετά από τραυματισμό της κεφαλής
Αυτά δεν περιμένουν ραντεβού. Απαιτούν άμεση μετάβαση σε νοσοκομείο.
Πώς γίνεται η διάγνωση του ιλίγγου;
Η διάγνωση του ιλίγγου στηρίζεται κυρίως στο ιστορικό. Πόσο διαρκεί κάθε επεισόδιο, τι το προκαλεί, τι το συνοδεύει και πότε ξεκίνησε: αυτά τα τέσσερα στοιχεία περιορίζουν τα πιθανά αίτια περισσότερο από οποιαδήποτε εξέταση.
Ακολουθεί η αξιολόγηση ιλίγγου στο ιατρείο, με τις δοκιμασίες που ξεχωρίζουν το περιφερικό από το κεντρικό αίτιο και εντοπίζουν τον προσβεβλημένο σωλήνα. Όταν συνυπάρχουν ακουστικά συμπτώματα, προστίθεται τονικό ακοόγραμμα.
Ο απεικονιστικός έλεγχος δεν ζητείται ως ρουτίνα. Σε τυπικό ίλιγγο θέσης οι διεθνείς οδηγίες τον θεωρούν περιττό. Ζητείται όταν υπάρχουν κεντρικά σημεία, ασύμμετρη ακοή ή ασυμφωνία των ευρημάτων με σκοπό την αξιολόγηση οποιασδήποτε οπισθοκοχλιακής βλάβης.
Πώς αντιμετωπίζεται ο ίλιγγος;
Η αντιμετώπιση καθορίζεται από την αιτία του ιλίγγου:
- Ίλιγγος θέσης: χειρισμοί επανατοποθέτησης ωτοκονίας, στην ίδια επίσκεψη
- Αιθουσαία νευρίτιδα: αντιιλιγγικά στην οξεία φάση και πρώιμη κινητοποίηση. Η αξία των κορτικοστεροειδών αμφισβητείται.
- Νόσος Ménière: διατροφικά μέτρα, φαρμακευτική αγωγή και ενδοτυμπανικές εγχύσεις στις ανθεκτικές μορφές
- Αιθουσαία ημικρανία: αντιμετωπίζεται ως ημικρανία, όχι ως πάθηση του αυτιού
- Επίμονη αστάθεια: αιθουσαία αποκατάσταση, ασκήσεις που επανεκπαιδεύουν τον εγκέφαλο να ισορροπεί με άλλα ερεθίσματα
Η ακινησία δεν βοηθά. Η πρώιμη κινητοποίηση επιταχύνει την αντιρρόπηση.
Συχνές ερωτήσεις
Γράφτηκε από τον Γεώργιο Χρυσοβιτσιώτη, Ωτορινολαρυγγολόγο - Χειρουργό Κεφαλής και Τραχήλου.
Τελευταία ιατρική αναθεώρηση: 25 Σεπτεμβρίου 2026
Κλείστε το ραντεβού σας
Συμπληρώστε την φόρμα ή καλέστε μας για να προγραμματίσουμε την επίσκεψη σας
Ιατρείο
Περικλέους 7, Μαρούσι, 15122
info@orl-chrysovitsiotis.grΤηλεφωνική εξυπηρέτηση
Δευτέρα - Παρασκευή
9:00 - 21:00